Jazz en Turquie :: Okay Temiz

Décembre 2021

La chronique de Figen Hacınurioğlu.

Okay Temiz,
percussionniste légendaire, maître du rythme, musicien de jazz turc !

Je veux parler du magnifique musicien Okay Temiz, qui depuis plus de 50 ans travaille, produit et donne des cours de musique au Rhythm Workshop à Istanbul.
Différent, energic, idéaliste, créatif, polyvalent.
On peut dire que le maître du rythme donne de l’énergie en l’écoutant et en le regardant. Qu’il est est né avec le sens du rythme. Bébé dans l’utérus de sa mère il se familiarisait déjà avec les rythmes.

Sa mere Naciye Temiz était une musicienne avec une éducation musicale turque, une joueuse d’oud et la musicienne la plus importante pour Okay Temiz. Okay Temiz est entré au conservatoire d’État de musique classique d’Ankara, sous la direction de sa mère et de son père, où il a étudié les instruments à percussion et les timbales. Il a commencé sa carrière musicale professionnelle alors qu’il était encore étudiant (1955). Cette transition rapide l’amène à quitter le conservatoire, mais il étudie ensuite à l’école d’art Tophane. Cette école lui a apprend à fabriquer des instruments de musique. Il possède maintenant une grande collection d’instruments ethniques et électroniques, y compris ses propres tambours en cuivre faits à la main, la « Pyramide magique électrique », et l’instrument en métal appelé « Artemiz » fabriqué sur des cloches de chameau et de mouton.

Aventure en Suède,

Okay Temiz a exécuté divers programmes et spectacles dans des orchestres de musique de danse en Turquie de 1955 à 1967. En 1967, il rejoint l’Orchestre Ulvi Temel et travaille dans des clubs de danse en Europe. La même année, il rencontre l’important trompettiste Ahmet Muvaffak Falay (Maffy Falay). Maffy Falay est un trompettiste de jazz turc de renommée mondiale. Dizzy Gilesspie a déclaré dans une interview : « J’ai rencontré un grand trompettiste en Turquie. Il peut même rivaliser avec Miles Davis.’ Ces deux musiciens spéciaux ont formé le groupe « Sevda ». Ce groupe a apporté le rythme souple des mélodies turques sur une plate-forme différente. Au cours des années suivantes, Okay Temiz a travaillé comme percussionniste dans des radios et des orchestres symphoniques de Stockholm. L’artiste, installée en Suède, a vécu dans les pays scandinaves pendant 28 ans.

Un tournant dans sa carrière…

Un tournant important dans la carrière de Temiz a été sa rencontre avec le célèbre trompettiste américain Don Cherry vivant en Suède (Don Cherry était un trompettiste de jazz américain. Cherry a eu une longue relation avec le saxophoniste de free jazz Ornette Coleman, qui a commencé à la fin des années 1950. Il a également joué avec des musiciens tels que John Coltrane, Charlie Haden, Sun Ra, Ed Blackwell, le New York Contemporary Five et Albert Ayler) Don Cherry était un musicien qui a étudié et suivi la musique turque, ainsi que la musique des Balkans, les airs d’Extrême-Orient. Il a donné des concerts et a fait des albums avec Okay Temiz. Don a montré un grand intérêt pour la musique turque, et ainsi le public suédois a appris à connaître la musique turque aussi. Okay Temiz était très doué pour fusionner le rythme de la musique turque avec le jazz de ses mains magistrales. La contribution de Don Cherry a été importante dans la création de la propre identité d’Okay Temiz.

Plus tard, le bassiste africain Johnny Dyani rejoignant le groupe, le trio a enseigné au New hampshire College, l’une des écoles de musique les plus populaires d’Amérique. En 1972, il forme le groupe Xaba avec le bassiste Dyani et le batteur sud-africain de caisse claire Mongezi Feza. Il a fait trois albums avec ce groupe.

« Oriental Wind »

Okay Temiz a fondé le groupe de jazz suédo-turc « Oriental Wind » en 1974. Ce merveilleux groupe- où toutes les couleurs se rencontrent- a fait une expérience intéressante en combinant des instruments d’origine occidentale tels que le violon, le saxophone, la flûte, la clarinette, la basse et le piano, ainsi que des instruments tels que le zurna, le ney, le kaval, le oud, le saz, la cornemuse et le sipsi. Le groupe qui a enchanté les mélomanes avec 6 albums, plus de 300 concerts, 3000-4000 performances live a apporté la musique du Monde aux mélomanes en réunissant la musique de Turquie, d’Afrique, d’Inde, de Macédoine et d’Afrique du Sud. Les instruments de musique développés par Okay Temiz ont attiré beaucoup d’attention lors des concerts. Okay Temiz a apporté les sons de la nature au public avec ces instruments.
La musique d’Okay Temiz est comme une oasis dans le désert avec une très bonne brise…

Le musicien qui a continué à travailler en Suède jusqu’en 1990, a invité de nombreux musiciens turcs en Suède et a travaillé avec eux. L’album « Fis Fis Tziganes », sorti en 1991, est entré dans le top 3 des 3000 albums en France. Ses albums figuraient dans des listes musicales importantes et il a grandement contribué à la place de la musique turque dans le monde du jazz. Okay Temiz, qui a vécu un temps en Finlande, a réalisé de nombreux projets à son retour en Turquie en 1998 et a reçu le titre d’artiste d’État.
Okay Temiz a fait 60 albums avec de grands musiciens Turc et étranger. En 2011, il a reçu le « Lifetime Achievement Award » du Festival de Jazz d’Istanbul. Lorsque vous écoutez Okay Temiz, dont j’essaie d’expliquer brièvement la vie, vous entendez d’une part le son de la nature si loin de nous aujourd’hui, et d’autre part, le ton souple de la musique turque, qui vous donne une énergie différente et qui se fond dans le jazz… c’est le talent du MAITRE DE RTYME. La musique de sa mère, la musique turque, la musique soufie, le ney, la musique africaine et la nature ont inspiré Okay Temiz. Si vous demandez ce qu’est l’improvisation ? Je dis Okay Temiz parce que 80% de leurs concerts sont improvisés. Si vous demandez ce qu’est la therapie Je dirais la musique d’Okay Temiz qui mélange la musique soufie avec le jazz.
Comme je l’ai écrit plus tôt, un jour les gens trouveront leur musique, qui n’est plus la musique de ceux qui viennent de l’est, de l’ouest, du nord ou du sud. Cette musique est le timbre d’une mélodie de tous les genres musicaux qui résonne en nous.

Je pense maintenant que mes paroles ci-dessus avait expliqué la musique d’Okay Temiz sans m’en rendre compte.
Maître du rythme, content de vous avoir Okay Temiz, J’envoie mes salutations.
Alors que je termine cette chronique, en écoutant sa musique, Je dois dire Okay Temiz est indescriptible, il faut l’écouter ! Et voici quelques morceaux…

Figen Hacınurioğlu

Efsanevi perküsyonist, ritim ustası, türk caz müzisyeni OKAY TEMİZ

50 yılı aşkın süre müzik kariyerinde hiç durmadan çalışan, üreten ve halen İstanbul’da Ritim Atölye’sinde müzik dersleri veren muhteşem müzisyen Okay Temiz’den söz etmek istedim.

Farklı, idealist, yaratıcı, çok yönlü, çalışkan…

Dinlerken, izlerken enerji veren ritim ustası sanki ritim duygusuyla doğmuş diyebiliriz. Bu pek yanlış olmaz çünkü Okay Temiz henüz anne karnındayken ritme aşina oldu. Annesi.

Naciye Temiz, Türk müziği eğitimi almış bir müzisyen, bir ud sanatçısı ve Okay Temiz’in müzisyen olmasındaki en önemli kişi. Okay Temiz, özellikle annesinin ve babasının yönlendirmesi ile Ankara Klasik müzik Devlet Konservatuarı’na girip burada vurmalı çalgılar ve timpani eğitimi aldı. Henüz öğrenciyken ( 1955) profesyonel müzik yaşamına başladı. Bu hızlı geçiş, konservatuardan ayrılmasına neden oldu ancak daha sonra Tophane Sanat  Okulu’nda öğrenim gördü. Bu okul O’na müzik aleti yapmayı öğretti. Şimdilerde kendi el yapımı olan bakır davullar, “Elektrikli Sihirli Piramiti”, deve ve koyun çanlarında yaptığı “Artemiz” isimli metal aleti de içeren geniş bir etnik ve elektronik çalgılar koleksiyonu var.

İsveç macerası…

Okay Temiz, 1955’ten 1967 yılına kadar Türkiye’de dans müziği orkestralarında çeşitli programlar ve şovlar sergiledi. 1967’de ise  Ulvi Temel Orkestrası’na katılıp Avrupa’da dans lokallerinde çalıştı. Aynı yıl önemli trompetçi Ahmet Muvaffak Falay ( Maffy Falay)  ile tanıştı. Maffy Falay, dünyaca ünlü bir türk caz trompetçisi. Dizzy Gilesspie bir röportajda şöyle demiş hakkında : ‘Türkiye’de müthiş bir trompetçiyle karşılaştım. Miles Davis’le bile boy ölçüşebilir.’ Bu özel iki müzisyen “Sevda “ grubunu kurdular. Bu grup, türk melodilerinin kıvrak ritmini farklı bir platforma taşıdı. Sonraki yıllarda, Okay Temiz  Stokholm radyolarında ve senfoni orkestralarında perküsyoncu olarak çalıştı. İsveç’e yerleşen sanatçı 28 yıl İskandinav ülkelerinde yaşadı.

Kariyerinde dönüm noktası…

Temiz`in kariyerinde önemli bir dönüm noktası, İsveç`te yaşayan Amerikalı ünlü trompet ustası Don Cherry ile tanışması oldu (Don Cherry  Amerikalı bir caz trompetçisiydi. Cherry’nin 1950’lerin sonlarında başlayan free caz saksofoncusu Ornette Coleman ile uzun bir ilişkisi vardı . Ayrıca John Coltrane , Charlie Haden , Sun Ra , Ed Blackwell , the New York Contemporary Five ve Albert Ayler gibi müzisyenlerle birlikte sahne aldı).

Don Cherry türk müziğini, bütün Balkan müziklerini, Uzak Doğu’daki ezgileri inceleyen ve takip eden bir müzisyendi, Türk müziğine büyük ilgi gösteren trompetçi  Okay Temiz’le beraber konserler verdi, albümler yaptı ve böylece İsveçli dinleyiciler  türk müziğini de tanımış oldu . Okay Temiz usta elleriyle türk müziği ritmi ile cazı harmanlamayı çok iyi başarıyordu. Don Cherry’nin , Okay Temiz’in kendi kimliğini  yaratmasında katkısı önemliydi.

Daha sonra Afrikalı Basscı Johnny Dyani’nin de gruba katılmasıyla üçlü Amerika’nın en popüler müzik okullarından biri olan New Hemsher kolejinde dersler verdi.

1972 yılında basçı Dyani ve Güney Afrikalı trampetçi Mongezi Feza ile birlikte Xaba grubunu oluşturdu; bu grupla üç albüm yaptı.

“Oriental Wind“

Okay Temiz 1974 yılında İsveç-Türk caz grubu  “Oriental Wind “ grubunu kurdu. Tüm renklerin buluştuğu bu harika grup; keman, saksafon, flüt, klarnet, bas ve piano gibi batı kökenli enstrümanların yanı sıra zurna, ney, kaval, ud, saz, gayda ve sipsi gibi enstrümanları bir araya getirerek ilginç bir denemeye gitti. 6 albüm, 300’den fazla konser, 3000-4000 canlı performans ile müzik severleri mest eden grup; Türkiye, Afrika, Hindistan, Makedonya ve Güney Afrika müziklerini bir araya getirerek DÜNYA müziği’ni müzikseverlere sundu. Okay Temiz’in kendi geliştirdiği müzik enstrümanları dümbuka, zil ağaçları, magic pyramit, su telefonu, kalimba, quicca, çelik mala, elektrik berimbao konserlerde büyük ilgi gördü.Bu özel enstrümanlar tamamen doğal malzemelerden üretildi. Okay Temiz bu aletlerle , dinleyiciye doğanın seslerini getirdi. Dijital müziğin çok ön plana geçtiği günümüzde  Okay Temiz’in müziği çölde vaha gibi. Çok güzel bir esinti ile…

1990 yılına kadar İsveç’te çalışmalarını sürdüren sanatçı Bir çok Türk Müzisyeni de, İsveç’e davet etti ve onlarla da çalışmalar yaptı. 1991 yılında çıkardığı “ Fis Fis Tziganes” albümü Fransa’da 3000 albüm içinde ilk 3 sıraya girdi. Albümleri önemli müzik listelerinde yer aldı ve türk müziğinin caz dünyasında yer almasında büyük katkısı oldu. Bir dönem Finlandiya’da yaşayan Okay Temiz, 1998’de Türkiye’ye dönüşünde bir çok proje gerçekleştirdi ve devlet sanatçısı ünvanını aldı.

Okay Temiz , Türkiye’den ve yurt dışından bir çok değerli müzisyenle 60 albüm yaptı. 2011 yılında kendisine İstanbul Caz Festivali tarafından “ Yaşam Boyu Başarı Ödülü” verildi.

Yaşamını kısaca anlatmaya çalıştığım Okay Temiz’i dinlediğinizde günümüzde uzaklaştığımız doğanın sesini duyuyorsunuz ve bir yandan türk müziğinin o kıvrak tınısı size farklı bir enerji veriyor ve tüm bunları cazın içinde eritmek… işte bu da  RİTİM USTASI’nın yeteneği

İlk başta annesi olmak üzere , türk müziği, sufi müzik, ney, Afrika müziği, doğa  Okay Temiz’e ilham verdi. Doğaçlama nedir diye sorarsanız ? Okay Temiz derim çünkü konserlerinin %80 ‘i doğaçlama. Terapi nedir derseniz ? Sufi müziğini caz ile harmanlayan Okay  Temiz’in müziği derim.

Daha önce yazdığım gibi,

Bir gün insan müziğini bulur, bu müzik ne batıdan, ne doğudan, ne kuzeyden, ne güneyden gelenlerin müziğidir. Bu müzik bütün müzik türlerinden oluşan melodinin bize yansıyan tınısıdır

Sanırım bu sözümle fark etmeden  Okay Temiz’in müziğini anlatmaya çalışmışım.

RİTİM ustası iyi ki  varsın Okay Temiz , saygılarımı gönderiyorum.

Müziklerini dinleyerek yazmaya çalıştığım köşe yazım sonlanırken Okay Temiz için anlatılmaz dinlenir! demek istiyorum ve işte birkaç parçası…

Figen Hacınurioğlu

[+]

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s